Eνδιάμεσοι χώροι χρόνοι περιπλανήσεις μηχανισμοί σκέψης

κατεβάστε το pdf εδώ

Συναίσθημα, Γοητεία, Ενστικτο,

Φαντασία, Επιθυμία….. Εμπειρία… Αστικό και Ανθρώπινο σώμα…. Μάζα…

Υπάρχουν φορές που αφουγγραζόμαστε και άλλες που απλώς μηχανικά ακολουθούμε…
παρασυρόμαστε από θεάματα… και κατευθυνόμαστε από πρακτικές εξουσίας της σύγχρονης καπιταλιστικής πραγματικότητας…

Ένα κολλάζ προσεγγίσεων αυτών των εννοιών ξεδιπλώνεται σε αυτές τις σελίδες ως κομμάτι του σήμερα και του χθες…

«ο δημόσιος χώρος είναι ο χώρος μέσα στον οποίο ζούμε, ο οποίος μας παρασύρει έξω
από τον εαυτό μας, είναι ο χώρος που μας κατατρώει και μας σημαδεύει είναι και ο
ίδιος ένας ετερογενής χώρος. Ζούμε στις αντιθέσεις, αντιφάσεις που παράγει η σύγχρονη
πόλη και που βρίσκονται σε συνεχή διαλεκτική σχέση με αυτή, ζούμε σε ένα σύνολο από
σχέσεις που προσδιορίζουν θέσεις στο χώρο».

M.Foucault

Αρχιτεκτονικές δομές παράγουν χώρο διαμορφώνοντας Σχήματα… Ροές… άλλοτε τον οργανώνουν, άλλοτε τον αναδεικνύουν και άλλοτε τον καταργούν, τον δομούν γεωμετρικά και πολλές φορές λειτουργικά. Η ερμηνεία του χώρου πραγματοποιείται μέσα από την κοινωνική δράση, τη θεατρικότητα, τη πολυμορφία.
Διασχίζοντας μια γέφυρα ή περπατώντας στη σκιά της, ανεβαίνοντας μια δημόσια σκάλα, περνώντας κάτω από μια στοά, χαζεύοντας σε μια πλατεία, και στους τόπους που παράγει ένας υπέργειος σιδηρόδρομος, βρισκόμενος στο εδώ και το εκεί…, βρισκόμενος στο ενδιάμεσο, στο μετέωρο, στο σύνορο της ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ με τη ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ πόλη, στο όριο, βιώνουμε το δημόσιο χώρο ως ένα περιβάλλον κοινωνικών και χωρικών μηχανισμών.

Αντιλαμβανόμενοι την πόλη, από αλληλοσυμπληρούμενα και αλληλοσυγκρουόμενα δίπολα, τόσο από τη συναισθηματική της διάσταση όσο και από τη γεωμετρική, από τον προσωπικό της χαρακτήρα όσο και από το συλλογικό, από υποκειμενικά όρια όσο και από αντικειμενικά, από ένστικτα όσο και από δράσεις, το αστικό σκηνικό, οι θέσεις σε αυτό το δίκτυο ορίζονται κάθε φορά σε συγκεκριμένο χρόνο συναρτήσει των παραπάνω παραμέτρων. Το ενδιαφέρον βρίσκεται λοιπόν στα διαφορετικά συνεχώς μεταβαλλόμενα «σχήματα» στην ετερότητά τους, στην εναλλαγή τους καθώς και στη διαδικασία παραγωγής τους, στις θέσεις τους μέσα στον αστικό ιστό, είτε χωρικά, είτε κοινωνικά. Ο αστικός χώρος λειτουργεί ως τόπος-πυκνωτής των ετεροτήτων και των διπόλων που καθημερινά παράγονται μέσα από τις πρακτικές της καπιταλιστικής κοινωνίας καθώς και ως εργαλείο αναπαραγωγής αυτών. Κάθε προσπάθεια απεγκλωβισμού από κυρίαρχες ιδεολογίες αποτελεί πείραμα, μια δυνητική ανατροπή.

Η αστική εμπειρία λοιπόν έγκειται στο γεγονός αυτής της πολλαπλής πραγματικότητας, της συνάντησης σε διαφορετικά επίπεδα αντίληψης, κατανόησης και έκφρασης. Σύμφωνα με τη θεωρία του Christian Schulz η καθημερινή επιλογή δραστηριοτήτων συνιστά ένα συγκεκριμένο τρόπο να βρισκόμαστε μέσα στον κόσμο, υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν τρεις τρόποι προσέγγισης ώστε να τον αντιληφθούμε και να τον κατανοήσουμε. Πρόκειται για την πρακτική (ζωή ενεργή), τη θεωρητική (ζωή στοχαστική) και την ποιητική (ζωή ποιητική). Δραστηριότητες πρακτικές λειτουργούν ώστε να εξυπηρετήσουν την οικονομική ζωή, προτάσεις θεωρητικές εξυπηρετούν στο να θέτουν τις θεωρητικές βάσεις μέσα στο χώρο και το χρόνο και καλλιτεχνικές μορφές μας αφήνουν να αφουγκραζόμαστε τα πράγματα όπως ακριβώς είναι. Η παρατήρηση-προσέγγιση του Christian Norberg Schulz ότι αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο σε τρία επίπεδα, το πρακτικό, το θεωρητικό, και το ποιητικό με κάνει να εστιάσω καταρχήν στον όρο ποιητική και να αναζητήσω την έκφραση αυτού στην καθημερινή μας ζωή, στον τρόπο που βιώνουμε το χώρο και τον μετατρέπουμε σε τόπο, στον τρόπο που περιπλανόμαστε και που τελικά κατοικούμε μέσα στην πόλη. Είναι η έννοια του ποιητικού πεδίου που μας ωθεί στο να χαρακτηρίσουμε ένα τόπο με βάση τη συναισθηματική, σωματική, βιωματική μας εμπειρία.

Το να κατοικείς αποτελεί ένα τρόπο να υπάρχεις, ο τόπος κατοίκησης αποτελεί τόπο παραγωγής σχέσεων, δράσεων, κοινωνικών πρακτικών, αισθήσεων. Γιατί επιλέγοντας ένα τόπο, επιλέγουμε και έναν τρόπο επικοινωνίας με τους άλλους, επιλέγουμε έναν τρόπο κατοίκησης. O δημόσιος χώρος λειτουργεί και αυτός ως ένα είδος κατοικίας για τον άνθρωπο, ως τόπος συνάντησης, αναζήτησης – ανοιχτά δωμάτια μέσα στην πόλη, ως «ανοιχτές θέσεις» στο αστικό δίκτυο. (Foucault)
Από την ιδιωτική κατοικία                                   στη δημόσια κατοικία                      «κλειστή θέση» στο δίκτυο                                 τόποι «ανοιχτά δωμάτια» μέσα στην πόλη.



Καταστάσεις κοινωνικές, πολιτικές, ποιοτικές, χωρικές, συναισθηματικές, προσπάθειες επαναπροσδιορισμού αυτών καθώς και τυχόν ανατροπές οδηγούν στην ανθρώπινη δράση, συνθέτουν την αστική εμπειρία και εκφράζονται μέσω της ΣΧΕΣΗΣ ΜΕ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ, με το ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ και το ΑΣΤΙΚΟ ΣΩΜΑ.

Ο άνθρωπος της πόλης, ο περιπατητής, ο άστοχα περιπλανώμενος, όντας εκτεθειμένος στο δημόσιο χώρο, αναζητά την τριβή με το πλήθος, γίνεται μέρος αυτού, ενεργό ή παθητικό. Προσωπική και συλλογική πόλη δρουν παράλληλα, αλληλοεξαρτώμενα και επηρεαζόμενα από τη συνεχή ροή του πλήθους στον αστικό ιστό. Αυτός ο χώρος που χαρακτηρίζεται από την αρχιτεκτονημένη ύλη που τον περιβάλλει και το πλήθος που τον κατακλύζει, παίρνει ταυτότητα από το χρήστη και το χρόνο. Γιατί στο ρυθμό του ανθρώπου ο χώρος αλλάζει δημιουργώντας νέα περιεχόμενα, νέες συνθήκες και δράσεις. Πρόκειται για ένα σχήμα συνεχώς μεταβαλλόμενο.

Κάθε χώρος -αστικό σκηνικό- μπορεί να οριστεί ως ένα γεωμετρικό σχήμα. Δεν παύει λοιπόν η γεωμετρία του να σχηματίζει συνθήκες, να ενεργοποιεί δράσεις, να δημιουργεί αισθήσεις και να διεγείρει συναισθήματα, μέσω των χωρικών πεδίων που παράγει. Δεν είναι όμως μόνο η γεωμετρία του χώρου αλλά ισότιμα και το μέρος της φαντασίας, των αισθήσεων και του μυστηρίου-ατμόσφαιρες που προκαλεί σ’ εμάς την ανάγκη να τον ανακαλύψουμε, να τον βιώσουμε ή ακόμα και να τον απορρίψουμε. Η φαντασία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας και ας μη το συνειδητοποιούμε ως γεγονός. «Πέρα λοιπόν από το βιώσιμο χώρο υπάρχει
και ο χώρος της πρωταρχικής μας αντίληψης, ο χώρος των ονείρων μας, ο χώρος των παθών μας που περικλείουν εγγενή χαρακτηριστικά.»(Foucault). Δε παύουμε όμως καθημερινά να ονειρευόμαστε… Η μαγεία του εν δυνάμει πραγματικού! Αυτή η σχέση αλληλεπίδρασης των πεδίων, θέτει τους όρους και τις συνθήκες, παράγει καταστάσεις και σκηνές, με πρωταγωνιστή την ανθρώπινη δράση.

Ένα σχήμα συνεχώς μεταβαλλόμενο το οποίο ουσιαστικά δομείται και ανακυκλώνεται από τα εξής πεδία…

Πρακτικό Πεδίο_σχέσεις εξουσίας_καπιταλιστικοί μηχανισμοί ελέγχου της πόλης_καθημερινή εμπειρία

Θεωρητικό Πεδίο_τρόποι αντίληψης που καλλιεργούνται και εκδηλώνονται μέσα από τη θεωρία και την εμπειρία

Ποιητικό Πεδίο_συναίσθημα, γοητεία, φαντασία, επιθυμία

…χαρακτηρίζει την ΠΟΛΗ μας και την καθημερινότητα μας, τη κάθε μας κίνηση και σκέψη.

Ας φέρουμε στο νου μας για λίγα λεπτά οποιαδήποτε γιορτή μουσικής, χορού, θεάματος στους δρόμους της πόλης, στιγμές που απεγκλωβιζόμαστε, ίσως και πλήρως, από τις επικρατούσες ιδεολογίες και την κυρίαρχη τάξη πραγμάτων, αφήνουμε το σώμα και το πνεύμα να μεταβεί ελεύθερα σε κάτι διαφορετικό, ίσως άγνωστο, καμιά φορά απρόβλεπτο καθώς υπερβαίνει τα όρια πρότυπων κοινωνικοπολιτικών μοντέλων. Το σώμα μας μαθαίνει το χώρο και τον οικειοποιείται διαφορετικά καθώς αφήνεται να ξοδέψει το χρόνο του. Τέτοιου είδους σκηνικά-θεάματα στο δημόσιο χώρο αντανακλούν τη διαφορετικότητα καθώς έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τη συνηθισμένη
συμβατική πραγματικότητα της σύγχρονης πόλης, είναι η μαγεία της αποδέσμευσης, ίσως και αποκοπής από την καθημερινότητα. Είναι οι ρυθμοί, οι χρόνοι, οι ταχύτητες του θεάματος η συνάντηση με κάτι διαφορετικό, που συντελούν στην απόκτηση τέτοιων βιωμάτων. Σε κάθε περίπτωση ο ενδιάμεσος χώρος και χρόνος προσφέρει στον
περαστικό ένα πεδίο συνάντησης με κάτι που ίσως δεν είχε εξαρχής προβλέψει, κάτι διαφορετικό, άλλο, αλλιώτικο, έτερο.

Η αστική περιπλάνηση αποτελεί μια διαδικασία συνάντησης και συνεχούς ανακάλυψης του δημόσιου χώρου, συγκεντρώνει σχέσεις ανάλογα πάντα με το αστικό σκηνικό και τις επιθυμίες του ατόμου καθώς και τις διαφορετικές κοινωνικές πρακτικές που εμφανίζονται και κάποιες φορές τοποθετούνται εκτός των προτύπων του σύγχρονου
καπιταλιστικού κόσμου, όπως ένας αυτοδιαχειριζόμενος χώρος-ένα οικείο σε εμάς παράδειγμα είναι το πάρκο Ναυαρίνου. Ο κοινωνικός μηχανισμός ξεδιπλώνεται μέσα από ένα σύνολο εφήμερων καταστάσεων που παρεμβάλλονται από ώρα σε ώρα στο δημόσιο χώρο, στα πλαίσια ενός μεταβαλλόμενου σκηνικού.

Η αποδέσμευση από κυρίαρχες αξίες και προκαταλήψεις και η ελευθερία έκφρασης του ατόμου σε μια κοινωνίαανοιχτή στο διαφορετικό, στο ενδεχόμενο, στο ιδιαίτερο είναι αναγκαία με στόχο την κοινωνική συνύπαρξη και συνάντηση. Γι’ αυτό το λόγο στη σύγχρονη αστική κουλτούρα και πραγματικότητα η ύπαρξη ενδιάμεσων χώρων
αποτελεί επιτακτική ανάγκη, καθώς ο καθένας βρίσκει σε τέτοιους τόπους-σκηνές τις δικές του πνευματικές διεξόδους. Τέτοιοι τόποι όπου εκφράζεται το έτερο αποτελούν ουσιαστικά το χωρικό αποτέλεσμα της τάξης πραγμάτων που καθημερινά δοκιμάζεται. Κάπως έτσι o δημόσιος χώρος, η κουλτούρα, η πόλη ορίζεται μέσα από τις αντιθέσεις, τις
αντιφάσεις και την ετερότητα που καθημερινά παράγει.

Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, την ωμότητα των συνθηκών ζωής, την ορθολογική αντιμετώπιση, καθώς αυτή συνιστά το πρακτικό πεδίο, μπορούμε όμως να εντάξουμε το συνεχή πειραματισμό, μέσα από μια διαδικασία καθημερινού επαναπροσδιορισμού και οικειοποίησης του δημόσιου χώρου.
Ο χαρακτήρας της πόλης αλλάζει συνεχώς πρόσωπο μέσω ενός σχήματος κυκλικής ροής και ανατροφοδότησης, καθώς ο χώρος προσδιορίζεται από ένα δίκτυο θέσεων και οι θέσεις χαρακτηρίζονται από σύνολα σχέσεων που τις ορίζουν και τις ανατρέπουν. Το ανοιχτό δίκτυο του δημόσιου χώρου αντανακλά ένα δίκτυο κοινωνικών σχέσεων,
επαφών, συναντήσεων, ανατροπών σχηματίζοντας ένα πολύπλοκο κοινωνικό χώρο… Σε αυτό το συνεχώς μεταβαλλόμενο αστικό σκηνικό, η διαχείριση τόπων διαφορετικών αποτελεί αναμφίβολα πολιτική πρακτική που αποτυπώνεται στο χώρο, καθώς η πολιτική διαγράφεται στην ιστορία και μέσω της αρχιτεκτονικής της πόλης. Ο δημόσιος χώρος της, άλλοτε ενδιάμεσος και ασαφής είναι ο πολιτικός χώρος της πόλης.

Ο άνθρωπος έχει ανάγκη το δημόσιο χώρο όσο και το σπίτι του, πρόκειται απλά για ένα άλλο είδος-τύπο κατοικίας. Όπως νιώθει την ανάγκη κάποιες φόρες να απομονωθεί έτσι κάποιες άλλες έχει την ανάγκη να κοινωνικοποιηθεί. Ο δημόσιος χώρος είναι αυτός της δράσης-της ετερότητας και της εμφάνισης αυτής. «Ο κοινωνικός χώρος είναι ένα προϊόν της κοινωνίας και της ιστορίας απτό, που εμπίπτει πρώτα στην αίσθηση, άρα στην εμπειρική περιγραφή. Ο χώρος είναι ένα ενδιάμεσο μ’ όλες τις σημασίες αυτού του όρου, δηλαδή ένα μέσο κι ένα όργανο, ένα περιβάλλον και μια μεσολάβηση» (Lefebvre). Είναι ένα πολιτικό όργανο, ένας πολιτικός χειρισμός …. «το παιχνίδι» στη συνεχή κίνησή του…

Κάπως έτσι, στο όριο υπαρκτού και φανταστικού, διαύγειας και μέθης, τα ίχνη αποτυπώνονται, η γοητεία και το μυστήριο της αστικότητας αποκαλύπτονται και η κυκλική ροή με ενδιάμεσα κατώφλια συνεχίζεται αενάως.

This entry was posted in Τεύχος 1 and tagged . Bookmark the permalink.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *